001286268

2. Tư liệu về sinh hoạt văn hoá xã hội

Các tư liệu về sinh hoạt văn hóa xã hội, giúp ta hiểu được lời rao giảng, cách cư xử, cuộc sống của Đức Giêsu trong thời đó. Những tư liệu này cũng góp phần chứng minh Đức Giêsu lịch sử.

Chẳng hạn, cách tính giờ của người Do-thái thời ấy khác với cách tính của ta ngày nay. Đối với ta, ngày mới bắt đầu lúc “không” giờ (tức nửa đêm). Đối với họ thì không như vậy. Một đêm và một ngày, họ tính từ lúc mặt trời lặn cho tới khi mặt trời mọc, và từ khi mặt trời mọc cho đến lúc mặt trời lặn. Như vậy, lúc mặt trời mọc của ta là khoảng 6 giờ sáng, thì với họ lúc đó là giờ thứ nhất; giờ thứ ba của họ, thì vào khoảng 9 giờ của ta; giờ thứ sáu của họ thì với ta là 12 giờ. Đức Giêsu chết trên thập giá vào giờ thứ chín, vậy thì lúc đó là khoảng ba giờ chiều đối với chúng ta[1].

Trong Tin Mừng Mát-thêu, ta thấy có “Dụ ngôn mười cô trinh nữ” (x. Mt 25, 1-13) : Đức Giêsu kể chuyện có mười cô đi làm phù dâu cho một cô dâu, trong đó có năm cô được gọi là khôn, còn năm cô bị coi là khờ. Khôn và khờ chỉ khác nhau ở chỗ có đèn lại có cả dầu, và có đèn mà không có dầu.... Ta sẽ thấy dụ ngôn này thật lạ, nếu ta không hiểu phong tục của họ thời ấy.

Người Do-thái bấy giờ có tục lệ rước dâu ban đêm. Ban đêm chú rể đi về phía nhà gái, cô dâu cũng như các cô phù dâu phải chuẩn bị đèn và dầu, khi chú rể tới thì phải thắp đèn lên rồi ra đón chú rể. Sau khi rước dâu về thì mới tổ chức tiệc tùng đánh chén[2].

Như vậy, nhờ những tư liệu về sinh hoạt văn hoá xã hội, các nhà nghiên cứu đã cho ta biết phong tục của người Do-thái xưa khác xa chúng ta ngày nay. Các nguồn tư liệu ấy góp phần chứng minh sử tính của Đức Giêsu. Nhưng dẫu sao, nguồn tư liệu chính yếu nhất, vẫn là các sách Tin Mừng hay còn gọi là các Phúc âm.

3. Các sách Tin Mừng

Chữ “Tin Mừng” có nguồn gốc từ tiếng Hy-lạp (“Euanghelion”)[3]. Người ta có thể dịch nhiều cách : có thể dịch là Tin Mừng, cũng có thể dịch là Phúc Âm.

Âm ở đây nghĩa là tin tức, thí dụ : “hồi âm”. Phúc âm nghĩa là tin tốt chứ không phải tin xấu. Còn Tin Mừng, theo từ điển tiếng Việt[4], đó là một tin vui trong gia đình, thường là tin đám cưới. Người Hy-lạp thời ấy dùng từ này để diễn tả một tin vui, đặc biệt là tin chiến thắng ngoài mặt trận. Trong thế giới Rô-ma với việc thờ hoàng đế, cuộc chào đời của một hoàng tử hoặc sự hiện diện của hoàng đế, đó là những tin mừng[5].

Danh từ Tin Mừng đã được dùng để diễn tả một nội dung về tôn giáo. Trong bản LXX, từ ngữ này liên hệ đến việc công bố chiến thắng của Ít-ra-en hoặc của Thiên Chúa (x. Is 52,7). Theo nghĩa rộng hơn, từ ngữ này còn có nghĩa là lời công bố các hành động hiển vinh của Thiên Chúa. I-sai dùng từ ngữ này để nói về sự giải thoát cánh chung[6]. Đức Giêsu đã trưng dẫn I-sai (61,1) để diễn tả sứ mạng thiên sai của Ngài (Lc 4, 18-21; Mt 11, 4-5), đó là Tin Mừng về sự giải thoát, về ơn cứu độ[7].

Mở đầu tác phẩm của Mác-cô, ta thấy Tin Mừng được áp dụng cho lời loan báo ơn cứu độ của Đức Giêsu : “Đức Giêsu rao giảng Tin Mừng của Thiên Chúa, Người nói : Thời kỳ đã mãn, và triều đại Thiên Chúa đã đến gần. Anh em hãy sám hối và tin vào Tin Mừng” (Mc 1,15).

Sang đến thư Phao-lô gửi tín hữu Rô-ma thì Tin Mừng mang nghĩa rộng hơn. Tin Mừng không chỉ bao gồm lời giảng của Đức Giêsu, nhưng được đồng hoá với chính sự nghiệp của Ngài (Rm 1, 1-5).

Các tông đồ được uỷ thác rao giảng về Đức Kitô (Rm 15,19; 1 Cr 9,12...), nghĩa là rao giảng về hồng ân cứu độ mà Thiên Chúa đã ban cho nhân loại qua Đức Giêsu Kitô[8].

Nguồn tư liệu chính yếu cho chúng ta tìm hiểu về Đức Giêsu là các sách Tin Mừng. Bởi vì Tin Mừng đúng là những tiểu sử viết về Đức Giêsu, chứ không phải chỉ là lịch sử kinh nghiệm của Kitô hữu[9].

Có bốn sách, do Mát-thêu, Mác-cô, Lu-ca, Gio-an viết. Những sách Tin Mừng đó, có hai khía cạnh mà ta cần biết : Đó là những cuốn sách mang tính lịch sử , bởi vì nó viết lại cuộc đời của Đức Giêsu trong những biến cố và giai đoạn chính yếu nhất; nhưng đồng thời, đó cũng là những cuốn sách của lòng tin. Chính vì thế, trong Thánh Kinh, có nhiều chỗ ta thấy không có vẻ gì chính xác từng chi tiết theo lịch sử, nhưng tất cả đều là thực, vì là viết đúng tâm tình, ý tưởng và thực trạng con người[10].

Nếu để ý, ta sẽ dễ dàng nhận thấy : cũng cùng một con người, nhưng mỗi người có một cách nhìn khác nhau về con người đó. Cùng một biến cố, nhưng mỗi người có cái nhìn về biến cố đó khác nhau. Cùng một lúc được tin một người bạn thân của tôi qua đời, dĩ nhiên tôi và bạn, mỗi người sẽ có một cảm giác khác nhau. Tôi thì cảm thấy một sự mất mát rất lớn, còn bạn chỉ thấy cảm thương một người yểu mệnh. Vì tôi đã từng có những ấn tượng tốt, những kỷ niệm đẹp về người ấy, còn bạn thì không.

Một đôi vợ chồng sống với nhau mấy chục năm, bây giờ có tuổi cùng nghỉ hưu ở nhà. Khi mở tập ảnh, xem lại những tấm hình cũ, ký ức hồi mới yêu nhau ngày xưa dần dần sống lại trong họ, họ sẽ mang một tâm tư thật khó diễn tả. Cũng những tấm hình đó, nếu đưa cho bạn là người ngoài cuộc xem, có lẽ bạn chỉ xem cho ‘qua chuyện’, để khỏi ‘thất lễ’... bởi vì bạn không cảm nghiệm được, không có những kỷ niệm sâu sắc về chúng.

Những nhận xét rất thường ấy, có thể giúp ta hiểu phần nào về các sách Tin Mừng. Một cuốn sách có tính lịch sử đấy, nhưng cũng là một cuốn sách của lòng tin. Những người viết về Đức Giêsu là những người có lòng tin vào Ngài, chính từ lòng tin đó, họ đọc lại cuộc đời của Ngài, họ khám phá nơi cuộc đời ấy có những điều kỳ diệu, rồi họ đem nói lại với người khác.

Điều này thật dễ hiểu, vì có những biến cố lịch sử mà các sử gia viết lại, cho dẫu là cố gắng trung thực hết sức, nhưng mỗi người viết vẫn hàm chứa trong đó một cách nhìn, cách phán đoán của cá nhân mình. Cho nên không lấy gì làm lạ khi thấy những cuốn sách Tin Mừng hàm chứa bên trong những khía cạnh lịch sử, và cả khía cạnh của lòng tin nữa.

Lm. GB. Lê Xuân Tuyến